Arendsoog speelt beter buiten

Worden we straks allemaal bijziend?

vrijdag 22/12

De helft van onze bevolking brilt of “lenst”. So what? Wel, een bril is pure symptoombestrijding: je zicht wordt er wel beter van, maar je ogen niet. Kinderen die een sterke bril dragen, van -6 of sterker, lopen een risico van een op drie om later ernstig slechtziend of zelfs blind te worden. Zware myopie verhoogt namelijk je risico op maculadegeneratie, glaucoom, staar en netvliesloslating. Het komt er dus op aan het probleem in de kinderjaren te beperken. Misschien heb je al gehoord van oogoefeningen die kinderen kunnen doen. Of dat helpt tegen bijziendheid, is niet bewezen. Er bestaat nog een andere maatregel, minder bekend maar eenvoudiger: minstens twee uur per dag buiten spelen. 

Lange ogen

Mensen zijn bijziend (of myoop) als ze de dingen enkel vlakbij scherp kunnen zien. De afwijking begint in de jeugd, meestal tussen de leeftijd van acht en twaalf jaar. Naarmate kinderen opgroeien, worden ook hun ogen wat groter. Bij almaar meer kinderen schiet dat groeiproces door. Hun ogen krijgen dan een enigszins langwerpige vorm, waardoor de afstand tussen het hoorn- en het netvlies zo groot wordt dat de lichtstralen die het oog binnendringen, vóór het netvlies samenvallen in plaats van erop.

 

Nero en zijn smaragd

Myopie is deels erfelijk bepaald. Er zijn zowat 26 genen bij betrokken, weten we sinds kort. Mogelijk zat er in vervlogen tijden een natuurlijke rem op de verspreiding van die afwijkende genen. Het lijkt logisch dat ernstig bijziende tieners vaker dan andere kinderen verdwaalden, of dat ze werden uitgeschakeld door roofdieren, rollende bergkeien of ander onheil voor ze zich konden voortplanten. Sinds keizer Nero een smaragd gebruikte om naar gladiatorengevechten te kijken – de oudste historische vermelding van iets wat op een bril lijkt – valt de lichtbrekingsfout steeds beter te corrigeren. Tussen haakjes: smaragd is een soort ‘beril’, het mineraal waaruit vroeger brilglazen werden geslepen en waar ook het woord ‘bril’ vandaan komt.

Maar er moet meer aan de hand zijn. Van de huidige zestigers is slechts een kwart bijziend. Bij veertigers is dat een derde, en bij twintigers de helft. Dat er vandaag zoveel bijziende mensen zijn, kan onmogelijk worden verklaard doordat erfelijke foutjes zich (dankzij brillen en lenzen) ongebreideld hebben kunnen verspreiden. Hoogstwaarschijnlijk heeft het ook, en zelfs vooral met onze levensstijl te maken hebben. De jongste vijf of zes decennia brengt onze jeugd generatie na generatie meer tijd binnen door. Vaak binnen zitten, betekent minder helder licht en meer “dichtbij-activiteiten”, zoals lezen en met een beeldscherm in de weer zijn.

Vaak binnen zitten, betekent minder helder licht en meer 'dichtbij-activiteiten', zoals lezen en met een beeldscherm in de weer zijn

Een Chinees met een bril

Het probleem is al langer bekend, maar nu pas beginnen we de gigantische proporties van het fenomeen in te zien. De afgelopen 30 jaar is het aantal mensen dat een bril of lenzen draagt met ruim tien procent toegenomen. Wereldwijd zijn een tot twee miljard mensen bijziend; de cijfers lopen uiteen, maar het gaat dus om enorme aantallen. De koplopers zijn Singapore en China, waar maar liefst 80 procent van de universiteitsstudenten myoop is! Het cliché van de bebrilde Aziaat klopt. Geldt dat ook voor de karikaturen waarin nerds en andere slimme mensen steevast een bril dragen? Een causaal verband tussen intelligentie en bijziendheid werd nooit bewezen, maar mogelijk is er wel een oorzakelijke link tussen veel lezen (in een boek of op een scherm), veel weten, een hoger opleidingsniveau en een wazig zicht.

De afgelopen 30 jaar is het aantal mensen dat een bril of lenzen draagt met ruim tien procent toegenomen

Meer buiten, minder scherm

Hoe dan ook, steeds meer oogartsen vinden dat we het zaakje niet op zijn beloop mogen laten. Ze komen met drie concrete maatregelen die kinderen en hun ouders kunnen nemen: onze kinderen moeten minstens twee uur per dag buiten spelen, mogen maximaal een half uur in één ruk lezen, tv-kijken of computeren, en moeten hun mobieltje, tabet of computerscherm altijd minstens 30 centimeter van hun ogen vandaan houden.

Uit Canadees onderzoek blijkt dat één uur extra buiten spelen, het risico voor een kind om bijziend te worden met ongeveer 14 procent doet afnemen! Eerder al hadden ook andere onderzoekers een verband gevonden tussen buitenspelen en minder myopie.

Uit onderzoek blijkt dat één uur extra buitenspelen, het risico voor een kind om bijziend te worden met ongeveer 14 procent doet afnemen

Is dichtbij het nieuwe normaal?

Hoe dit verband precies werkt, staat nog niet vast. Mogelijk heeft het te maken met de helderheid van het buitenlicht, of met het feit dat er buiten nu eenmaal meer veraf gelegen dingen te bekijken vallen en kinderoogjes in dat geval beter getraind worden om daarop te focussen.

In een van de studies werden 6- en 7-jarige kinderen van Chinese oorsprong die in Australië woonden, vergeleken met soortgelijke kinderen in Singapore. Beide groepen brachten evenveel tijd door met een tv, computer of boek. Het verschil was dat de Australische kinderen twee uur per dag buiten waren en die uit Singapore slechts een half uur. Van de Singaporese kinderen was bijna 30 procent bijziend; in de Australische groep slechts iets meer dan 3 procent.

Los van dit onderzoek is elk uur dat een kind buiten doorbrengt, uiteraard ook een uur dat kinderen niet bezig kunnen zijn met een beeldscherm of een boek. Tal van deskundigen denken dat kinderen die veel dichtbij-activiteiten doen (gamen, surfen, facebooken, lezen…), de scherpteregeling van hun ogen dermate herkalibreren dat ‘dichtbij’ het nieuwe normaal wordt. Sommige onderzoekers maken daarbij trouwens een onderscheid tussen boeken en schermen, waarvan het blauwe licht het probleem extra in de hand zou werken.

 

Steeds jonger

Meerdere onderzoeken hebben bevestigd dat kinderen ook op een steeds jongere leeftijd bijziend worden. Vroeger kwam het probleem doorgaans pas rond de leeftijd van 12 jaar bovendrijven; nu gebeurt dat almaar vaker op zes of zeven jaar. Over oorzaak en gevolg valt nog veel hard te maken, maar dat de bijziendheid toeneemt en almaar vroeger toeslaat, staat dus vast. Het valt evenmin te betwijfelen dat het advies om kinderen meer buiten te laten spelen sowieso een goede zaak is in een land als België, waar een op de vijf kinderen overgewicht heeft.

Sporta-magazine is een uitgave van Sporta-federatie, die deel uitmaakt van de Sporta-groep.