Atletiekkenner Ivan Sonck over het bedrog van de moeder aller sporten

“Naar verluidt is het niet zo moeilijk om als atleet niet positief te worden bevonden”

woensdag 03/02
doping atletiek

Op 14 januari daverde de atletiekwereld voor een tweede keer in korte tijd op haar grondvesten. Nadat het begin november al bericht had over systematisch dopinggebruik bij Russische atleten, maakte het wereldantidopingagentschap (WADA) brandhout van de internationale atletiekfederatie (IAAF) en haar voormalig voorzitter Lamine Diack. Hij zou zich hoogstpersoonlijk schuldig hebben gemaakt aan bedrog, corruptie en georkestreerde competitievervalsing. Na de collectieve oefening in massale verontwaardiging en de bijhorende incubatieperiode voor kortzichtige opinies is het tijd voor gedegen analyse, en dus gingen we te rade bij ex-sportjournalist en notoir atletiekkenner Ivan Sonck (70). Ook hij is in elk geval enorm geschrokken van de vele kwalijke onthullingen in het rapport: “Dat bepaalde Russische atleten doping gebruikten, was geen geheim. Maar dat het probleem zo'n omvang zou hebben, had allicht niemand verwacht.”

 

Ivan Sonck doping atletiek

Mijnheer Sonck, u volgt de atletiek al jaren op de voet. Hoe ernstig is deze zaak?

Bijzonder ernstig, al kwam het niet helemaal onverwacht. Het was al wel duidelijk dat er een en ander aan de hand was in Rusland. In de loop van de voorbije vijf jaar zijn er vijfentwintig Russische snelwandelaars betrapt op dopinggebruik, stuk voor stuk afkomstig uit eenzelfde atletengroep en getraind door dezelfde coach. Maar dat dit geen geïsoleerd geval was en dat er in Rusland op zo’n grote schaal zeer kwalijke dingen gebeurd zijn, die bovendien zoals in het DDR- en Sovjet-tijdperk van bovenaf aangemoedigd, opgelegd of in ieder geval gedoogd werden, dat had ik toch niet verwacht. Het eerste rapport spreekt van een diepgewortelde cultuur van bedrog, sabotage van de Olympische Spelen van 2012, meer dan 1400 bloedmonsters die illegaal vernietigd zijn, een geheim laboratorium in Moskou waar gecollecteerde bloedstalen eerst getest werden alvorens enkel de negatieve stalen naar het officiële labo te sturen... Zeer onthutsend allemaal.

 

Het tweede rapport was ook niet mis. Het bracht onder meer aan het licht dat ex-IAAF-voorzitter Lamine Diack, samen met enkele intimi, Russische atleten afperste in ruil voor de vernietiging van positieve dopingtests...

Diack is nooit een man naar mijn hart geweest, omdat hij bijzonder weinig heeft betekend voor de atletiek en een heel aantal zaken op hun beloop heeft gelaten. Desondanks zou het me tot een jaar geleden erg onwaarschijnlijk geleken hebben dat hij dat spel gewoon heeft meegespeeld, laat staan dat hij zich er persoonlijk mee verrijkte. Dat Diack zich effectief met de praktijken die in het rapport beschreven worden, heeft ingelaten, is zonder meer stuitend. Wat eveneens tot nadenken stemt, is de manier waarop de bal uiteindelijk aan het rollen is gegaan. Mocht de Duitse onderzoeksjournalist Hajo Seppelt geen USB-stick met (verdachte) bloedwaarden in handen hebben gekregen en geen ophefmakende documentaires over dopinggebruik in Rusland en Kenia hebben kunnen maken, dan was dit alles waarschijnlijk niet aan het licht gekomen. Het is verbijsterend dat het van zulke kleinigheden afhangt.

Wat de credibiliteit van de IAAF betreft, is het dieptepunt nu echt wel bereikt. Is kersvers IAAF-voorzitter Sebastian Coe desondanks de aangewezen man om de situatie recht te trekken, zoals WADA-voorzitter Dick Pound stelde?

Erger kan niet, maar ik denk wel dat Sebastian Coe bereid en in staat is om grote schoonmaak te houden. Enerzijds kan ik het me nauwelijks voorstellen dat hij als toenmalig ondervoorzitter nooit iets heeft opgevangen over de malafide praktijken van Diack, maar anderzijds vertrouw ik op de fideliteit van de WADA-onderzoekscommissie. Als ze sluitend bewijs zouden hebben dat Coe enigszins op de hoogte was, dan zouden ze het hier niet bij laten. Ik volg het al jaren van zeer nabij, en als er één iemand van de hooggeplaatste IAAF-leden is die in aanmerking komt om de broodnodige saneringsoperatie in goede banen te leiden, dan is het wel Sebastian Coe. Hij heeft een zeer goede reputatie, voldoende kennis van zaken en de betrouwbare uitstraling die veel van zijn voorgangers misten. Ik heb geen weet van dingen die het daglicht niet mogen zien en heb hem in al die jaren nooit kunnen betrappen op een bedenkelijke uitspraak. De 'uitschuiver' die hem nu door iedereen wordt aangerekend – voorganger Lamine Diack zijn spirituele vader noemen – pleit voor mij net in zijn voordeel. Ik geloof niet dat Coe dat zou zeggen als hij daadwerkelijk wist wat Diack de jaren voordien had uitgespookt. Hij zal met argusogen gevolgd worden, maar voorlopig krijgt hij het voordeel van de twijfel. 

"Als er één iemand van de hooggeplaatste IAAF-leden is die in aanmerking komt om de broodnodige saneringsoperatie in goede banen te leiden, dan is het wel Sebastian Coe"

Rusland is momenteel als natie geschorst en mag voor onbepaalde duur geen atleten afvaardigen in internationale competities. Vindt u dat een terechte sanctie?

Jammer van de collateral damage, maar ik vind het wel gepast. Sjoebenkov, de huidige wereldkampioen op de 110 meter horden, schreeuwt zijn onschuld uit en stelt dat hij onterecht gestraft wordt voor de kwalijke daden van anderen. Ik kan niet beoordelen of hij al dan niet gelijk heeft, maar hoe dan ook kan je deze praktijken niet zomaar laten passeren. De IAAF moest een krachtig signaal geven en heeft dat met die voorlopige schorsing uitstekend gedaan. Inmiddels gaan er eveneens stemmen op om alle wereldrecords te schrappen en met een volledig schone lei te beginnen, maar dat is me dan weer wat te drastisch. Uiteraard is het overduidelijk dat bepaalde prestaties tot stand gekomen zijn met behulp van doping. Een aantal records in de loop- en werpnummers is gevestigd in de jaren 80 en 90 en zijn nog altijd niet verbeterd – de lijst met de beste uitslagen in het discuswerpen bij de vrouwen spreekt boekdelen. Maar desondanks ben ik er evenzeer van overtuigd dat een heel aantal mooie records gerealiseerd is door zuivere atleten. Je kan voor niemand je hand in het vuur steken, maar intuïtief voel ik aan dat iemand als Paula Radcliffe – Britse wereldrecordhoudster op de marathon met een fenomenale tijd van 2u15'25” – altijd clean geweest is.

Is het denkbaar dat we binnenkort geen enkele Russische atleet aan het werk zien op de Olympische Spelen in Rio?

Die kans acht ik vrij klein. Onlangs is er een officiële delegatie naar Moskou gereisd om te kijken hoever het staat met de noodzakelijke hervormingen en ik vermoed dat de IAAF over een maand of twee zal laten weten dat de Russen op de goede weg zijn en dat hun schorsing wordt opgeheven. Hiermee wil ik niet gezegd hebben dat ze er niet alles aan doen om recht te trekken wat scheef is en dat er geen goede wil aanwezig is om de boel op te kuisen, maar ik kan me simpelweg niet voorstellen dat de IAAF een grote sportnatie als Rusland effectief zal weren van het allergrootste en meest prestigieuze atletiekevenement ter wereld, hoe verbijsterend de bevindingen en conclusies in het rapport ook zijn.

"Ik vermoed dat de IAAF over een maand of twee zal laten weten dat de Russen op de goede weg zijn en dat hun schorsing wordt opgeheven"

Rusland wordt zeker in onze contreien snel met de vinger gewezen, maar is dat niet al te makkelijk? Het past, gezien het politieke klimaat, prima in ons westerse wereldbeeld om Russen per definitie als onbetrouwbaar te bestempelen...

Klopt volledig. De link met het DDR- en Sovjet-tijdperk is snel en makkelijk gelegd, maar we mogen niet vergeten dat er toen ook kwistig gedopeerd werd in het Westen. Net zoals er nu evenzeer Europeanen of Amerikanen zijn die snoepen van verboden middelen. Die 'alle-anderen-pakken-en-wij-niet’-mentaliteit houdt mijns inziens totaal geen steek. Ik begrijp dat er gezien de recente onthullingen in ons land vragen rijzen over de olympische 4x100-meterfinale bij de vrouwen in Peking (2008), waar ons viertal tweede eindigde achter het Russische kwartet. Maar zolang we niet met zekerheid kunnen stellen dat een van die vier Russische meisjes gedopeerd was, is dat een irrelevante discussie. Het zijn overigens niet enkel de Russen die het slachtoffer zijn van die euro- en anglocentrische houding. Onlangs insinueerde Jacques Borlée nog dat de Caraïbische 400 meter-lopers zich met ongeoorloofde praktijken zouden inlaten. Daar word ik eerlijk gezegd een beetje lastig van. Je kan dat immers onmogelijk bewijzen, en wie of wat garandeert ons voor de volle honderd procent dat ónze atleten helemaal zuiver zijn? Ik herinner me nog dat ik ooit een atleet sprak die op stage was geweest met de Belgische top en vertelde dat hij enorm geschrokken was van de middeltjes en producten die zijn collega's gebruikten. Niet dat hij beweerde dat het om doping ging, maar wel om zaken die de recuperatie bevorderden, het suikergehalte in het bloed optrokken, enzovoort. Je komt dan al gauw in een soort grijze zone terecht, waarbij het niet ondenkbaar is dat sommigen weleens over de schreef gaan – bewust of onbewust. We hebben er een handje van weg om onze sporters a priori af te schilderen als witte ridders, maar dat vind ik eerlijk gezegd bijzonder onrechtvaardig. 

"Wie of wat garandeert ons voor de volle honderd procent dat de Belgische atleten helemaal zuiver zijn?

Toch hangt er ook rond andere grote atletieknaties een waas van verdenking. Al is het maar omdat structurele controles er zeer moeilijk zijn...

Ja, dat is een teer punt: er zijn nog steeds heel wat plaatsen op aarde waar je simpelweg geen controles kan uitvoeren. Begin de beste Chinese atleten maar eens te controleren als ze zich ergens in een afgelegen trainingskamp bevinden. Je moet er ten eerste al geraken en dan moet er zich in de nabije omgeving nog een erkend labo bevinden om de stalen adequaat te kunnen analyseren. Dat is ook het probleem in Kenia, waar de interne dopingcultuur zeer hardnekkig blijkt. Los van de bezwarende onthullingen in de documentaire van Hajo Seppelt zijn er de voorbije tijd ook gewoon heel wat Kenianen betrapt. We mogen die realiteit niet negeren.

Hoe moeten we het antidopingbeleid in de atletiek inschatten, los van de persoonlijke doofpotoperatie van ex-voorzitter Diack? Enerzijds worden er regelmatig atleten ‘gepakt’, maar anderzijds beweren insiders dat de mazen van het net toch nog vrij groot zijn...

Ivan Sonck

De IAAF heeft wel enige verdienste op het vlak van dopingbestrijding – ze was bijvoorbeeld een van de eerste instanties die onaangekondigde controles is beginnen uitvoeren. Maar als je het als atleet intelligent aanpakt en niet al te zeer op eigen houtje experimenteert, is het naar verluidt niet zo moeilijk om niet positief bevonden te worden. Bovendien laat ik me vertellen dat het bloedpaspoort, dat pas sinds 2009 gebruikt wordt om de bloedwaarden van atleten periodiek te monitoren, technisch en juridisch niet helemaal waterdicht is. Een volledig cleane sport is een utopie, maar toch moet je het dopingprobleem maximaal blijven bestrijden. Er zullen immers altijd (en hopelijk steeds meer) atleten zijn die hun sport te allen prijze zuiver willen beoefenen, dus het is en blijft cruciaal om competitievervalsing zo veel mogelijk tegen te gaan.

 

Velen vinden dat positief bevonden atleten zwaar of zelfs levenslang moeten worden geschorst. Wat dat betreft, bent u echter een stuk milder gestemd...

Repressief optreden mag, zeker om dopinggebruik te ontmoedigen. Een schorsing van twee jaar voor het gebruik van epo of spierversterkende middelen is niet onrechtmatig veel, maar een schorsing van vier jaar vind ik overdreven. In het leven van een topsporter is dat bijzonder lang, en bovendien staat dat mijns inziens niet in verhouding tot een al dan niet bewuste inbreuk op het dopingreglement. Bewust gebruik is pure valsspelerij, maar moeten we ook betrapte atleten die niet eens wisten dat ze iets verkeerd deden over dezelfde kam scheren? Het probleem beperkt zich overigens niet enkel tot het sportieve aspect. In onze cultuur wordt doping over het algemeen principieel afgewezen, maar elders kijkt men er helemaal anders tegenaan. Neem nu bijvoorbeeld een Keniaan die mits een beetje doping kan doorstoten tot de top en zo sommen kan verdienen waarmee hij heel zijn familie een beter leven kan schenken. Is het ethisch verantwoord om zulke personen vier jaar of zelfs levenslang van hun broodwinning te beroven?

 

Tijd voor de hamvraag: kan dit alles het begin zijn van nog meer onthullingen? Of zal de storm gewoon overwaaien, zoals in het verleden al vaak gebeurd is?

Ik hoop alleszins dat andere kandidaat-klokkenluiders in deze zaak een aansporing vinden om een boekje open te doen en dat de omerta vooral bij sportbonden en -instanties plaats zal maken voor openheid en transparantie. Uit deze  en andere recente gebeurtenissen, zoals het FIFA-schandaal, blijkt dat het niet loont om systematisch zaken onder de mat te schuiven. Het menselijke geheugen is echter kort. Het wielrennen zou de Festina-affaire nooit te boven komen, werd gezegd in 1998. En intussen is ook Lance Armstrong van zijn voetstuk gevallen en is 'de koers' bij ons nog steeds enorm populair. Niet dat dit schandaal binnen een paar jaar zal worden afgeschilderd als een fait divers, maar ondanks de onmiskenbare schade die de atletiek heeft opgelopen, zal de sportbeleving zoals steeds opnieuw de bovenhand halen. We kunnen alleen maar hopen dat de IAAF, de nationale federaties, de atleten en hun entourage er de juiste lessen uit trekken.

Sporta-magazine is een uitgave van Sporta-federatie, die deel uitmaakt van de Sporta-groep.