Brainbreezers

Alcohol in België en het effect ervan op het jonge brein

donderdag 28/12

Rokers zijn paria’s geworden in onze samenleving. Wie vandaag nog paft, is een deerniswekkende junk die Russische roulette speelt met z’n gezondheid. Drinkers daarentegen genieten nog volop onze collectieve acceptatie. We leven in een land waar je een pretbederver bent als je geen alcohol drinkt, waar geen vrijetijdsbijeenkomst kan plaatsvinden zonder sloten C2H5OH en waar de topcompetitie van de belangrijkste sport financieel overeind wordt gehouden door een biermerk. Welk signaal sturen we daarmee naar onze jonge mensen, en met name naar hun onvolgroeide hersentjes?

Ik heb mijn eerste glas genuttigd toen ik als 14-jarige scholier onder leiding van enkele Jezuïeten op retraite was bij een bevriende kloosterorde in de abdij van Westmalle. Drie keer raden wat we daar geserveerd kregen als welkomstdrankje. Geheugenverlies heb ik er gelukkig niet aan overgehouden, want ik weet nog goed dat een stelletje olijke paters gniffelend stond toe te kijken hoe hun pupillen zich tipsy dronken. Ik had beide handen nodig om de kuip trappist aan mijn lippen te krijgen. Vlamingen krijgen de vloeibare gekte haast letterlijk met de paplepel ingegoten. Leren drinken hoort kennelijk bij de overgang naar de volwassenheid.

De schijnbare onschuld van dit soort leuke anekdotes vloekt met het feit dat onze hersenen van alle organen het traagst volwassen worden en dat ze al die tijd extra gevoelig zijn voor gifstoffen als alcohol. Het brein van een jongmens doet er twintig tot dertig jaar over om tot volle wasdom te komen. Voor sommige stakkers begint de ellende al voor ze geboren zijn. De cijfers variëren, maar ook vandaag nog drinkt zowat een op de vijf zwangere vrouwen weleens alcohol. Hoewel de schade daarvan meestal beperkt blijft, wordt in West-Europa naar schatting twee tot vijf procent van de bevolking getroffen door het foetaal-alcoholsyndroom. Dat vreselijke geboortegeschenk tast naast de nieren, het hart en de darmen vooral de hersenen aan, met een hoger risico op epilepsie, hyperactiviteit, ODD, angststoornissen, tics, autisme, slaapproblemen, een houterige motoriek en crimineel gedrag.

Leren drinken hoort kennelijk bij de overgang naar de volwassenheid

Ook tijdens de borstvoeding blijven sommige vrouwen drinken, maar in epidemiologisch opzicht vormt het latere, vrijwillige drankmisbruik een veel groter gevaar voor de jeugd. Het is een probleem dat vooral jongens treft die bingedrinken. De jongerencultuur vult de term ‘bingedrinken’ divers in – van enkele “adjes” tot comazuipen – maar er bestaat ook een wetenschappelijke norm, die “ontnuchterend” in de oren kan klinken: bij jongens is er al sprake van bingedrinken als ze binnen twee uur zes of meer standaardglazen bier of wijn soldaat maken (voor meisjes zijn dat vier glazen). Ik zou ze de kost niet willen geven, de minderjarige ventjes die op een willekeurige vrolijke avond zes pinten achteroverdrukken in een paar uur tijd.

Ik zou ze de kost niet willen geven, de minderjarige ventjes die op een willekeurige vrolijke avond zes pinten achteroverdrukken in een paar uur tijd

Als ouders moeten we dat goed in de gaten houden, want jongeren zijn biologisch geprogrammeerd om dit soort gedrag ten toon te spreiden. Pubers hebben een minder ontwikkelde prefrontale hersenschors. Dat, in combinatie met testosteron, zorgt ervoor dat ze opstandig worden tegen hun ouders en roekeloos gedrag gaan vertonen. De puberteit is dus geen constructiefoutje, maar het resultaat van een evolutionair proces. Verzet tegen de ouders verkleint immers het risico op incestueuze voortplanting en roekeloosheid helpt jongeren alleen maar extra om erop uit te trekken en elders een nieuw gezin te stichten met niet-verwant genetisch materiaal. Risicovol gedrag omvat echter ook de drang om te experimenteren met alcohol en andere drugs. Drinken tieners geregeld en veel, dan blijft hun prefrontale hersenkwab kleiner dan die van ander leeftijdsgenoten. Ze beschadigen hun werkgeheugen, dat zich tot ruim na het 18de levensjaar blijft ontwikkelen. Dat werkgeheugen stelt je onder meer in staat om informatie te processen. De hersenen van een jonge bingedrinker verwerken informatie tot 20 procent langzamer dan normaal. Hoewel meer onderzoek nodig is, doen de beschikbare studies vermoeden dat dit levenslange gevolgen heeft voor hun probleemoplossend vermogen.

Er zijn ook aanwijzingen dat alcoholmisbruik de hippocampus in het gedrang brengt. Dat gekromde orgaantje, ook zeepaardje genoemd, zit binnenin elke hersenhelft. De zeepaardjes zorgen ervoor dat je nieuwe herinneringen kunt inprenten. Stoei ermee en je riskeert een black-out. De hippocampus groeit tot de leeftijd van 16 jaar, maar bij jonge bingedrinkers blijft hij zowat tien procent kleiner.

Alcohol beschadigt mogelijk ook de hypofyse, een klier midden in het hoofd, onder de hersenen, die allerlei hormonen regelt, waaronder het groeihormoon. Daardoor zou veel drinken op jonge leeftijd groeistoornissen in de hand werken.

De hersenen van een jonge bingedrinker verwerken informatie tot 20 procent langzamer dan normaal

Nogmaals, er zijn te weinig harde gegevens op basis waarvan we met zekerheid kunnen bepalen welke definitieve schade bij welke hoeveelheid alcohol wordt toegebracht aan een jong brein. Ouders of jongeren die erop rekenen dat het allemaal wel mee zal vallen, moeten beseffen dat jeugdig alcoholmisbruik in elk geval het risico op levenslange gewenning en verslaving verhoogt en daarbij nog andere organen dan de hersenen of de lever kan aantasten. De lijst van medische problemen die met ‘booze’ te maken kunnen hebben, is eindeloos en omvat ook alvleesklierontsteking, zeven soorten kanker en een rist hart- en vaataandoeningen. Tel je ook de secundaire gevolgen mee  – het werkverzuim, de ruzies en gevechten, het partnergeweld, de kindermishandeling, de valpartijen, verdrinkingen, zelfmoorden en last but not least de dodelijke of verminkende verkeersongevallen onder invloed van –  dan is alcohol zonder meer de schadelijkste stof ter wereld, met meer dan drie miljoen doden per jaar. Als je kijkt naar het aantal levensjaren dat verloren gaat door allerhande risicofactoren, staat alcohol op nummer drie, na ondervoeding en onveilige seks, maar vóór hoge bloeddruk, tabak en overgewicht. Wij, Belgen, dronken in 2014 gemiddeld 12,6 liter pure alcohol per persoon. Mochten we cannabis legaliseren en het roken weer toelaten op café, maar tegelijk de prijs van een pint optrekken tot 7,5 euro of alcohol gewoon verbieden, dan zou dat wellicht meer levensjaren redden dan de huidige aanpak. Niet dat we de strijd tegen tabak moeten staken, maar misschien moeten we toch eens gaan beseffen hoe selectief onze verontwaardiging over genotsmiddelen wel is, vooral als het over alcoholgebruik bij jongeren gaat.

Mochten we cannabis legaliseren en het roken weer toelaten op café, maar tegelijk de prijs van een pint optrekken tot 7,5 euro of alcohol gewoon verbieden, dan zou dat wellicht meer levensjaren redden dan de huidige aanpak

Sporta-magazine is een uitgave van Sporta-federatie, die deel uitmaakt van de Sporta-groep.