‘Fifa Maffia’

Over de beerput die de nieuwe Fifa-baas moet reinigen

maandag 29/02
Fifa maffia

Eind mei rekende het Zwitserse gerecht in Zürich zeven Fifa-officials in op beschuldiging van omkoping, afpersing en witwassen en in juli werd de eerste aan de VS uitgeleverd. In het boek Fifa maffia. De smerige praktijk van de voetbalwereld geeft Thomas Kistner aan hoe hij over de wereldvoetbalbond denkt. Hoe functioneert dat 'maffiose' systeem?

Het woord 'maffia' klinkt snel overdreven. Aan dat euvel bezondigt zich Thomas Kistner, een Duitse onderzoeksjournalist van de befaamde Süddeutsche Zeitung. Neemt niet weg dat deze specialist sportpolitiek het onthullende werk van zijn Engelstalige collega's David Yallop en Andrew Jennings uit de jaren negentig voorbeeldig voortzet.

Fifa

De maffia wordt geregeerd door peetvaders en is ondemocratisch; de Fifa is democratisch in die zin dat zijn 209 leden-afgevaardigden in de algemene vergadering door de voetbalbond in hun land verkozen worden. Ook de 23 leden die met de voorzitter het uitvoerende comité vormen, zijn verkozen. Het uitvoerend comité kiest dan weer de leden van de 26 commissies - al beschouwt voorzitter Sepp Blatter die benoemingen wel eens als zijn privéspeeltuin.

Kistners insteek is duidelijk: bij de wereldvoetbalbond loopt vanalles fout. Maar de schrijver mag dan 458 bladzijden wat langdradig zijn en zoveel namen en feitjes opstapelen dat je bijna het noorden kwijtraakt, dit is verplichte lectuur. Het gaat vooral over corruptie en andere onrechtmatige verrijking, vriendjespolitiek, slecht beheer en eigenbelang.

De interne controlemechanismen voldoen niet en het land waar de Fifa gevestigd is, Zwitserland, hanteert met opzet inzake corruptie, bedrijfsbeheer en belastingvoordelen een vriendelijke aanpak om sportbonden niet voor het hoofd te stoten. Voeg daarbij het despotische optreden van voorzitter Blatter die tot in 2013 zelfstandige tekenbevoegdheid had. En dan is er het principe 'één land, één stem' bij voorzittersverkiezingen, wat de deur openzet om de 'bounty-eilanden en woestijnstaten, vorstendommetjes of dwergstaatjes' of wie dan ook met geld te paaien.

 

'Onder Blatter is de term Fifa synoniem voor corruptie geworden'

De belangrijkste reden voor Fifa's gebrek aan deugdelijk bestuur is haar ongebreidelde macht als beheerder van het wereldvoetbal. Die steunt op de vetpotten van marketing-, tv- en licentierechten en leidt tot arrogantie, zelfgenoegzaamheid en verspilling. De Fifa wordt ook door geen enkele onafhankelijke organisatie dwingend gecontroleerd. Ze wijst autonoom de organisatoren van haar wereldkampioenschappen aan, waarbij landen en politici likkebaardend aanschuiven om zo'n evenement op poten te zetten. Niet alleen overladen ze de 24 leden van het uitvoerende comité, die over de toewijzing beslissen, soms met cadeaus of kopen ze hen soms met geld om, soms bieden de kandidaat-organisatoren de landen van het uitvoerende comité economische voordelen. 'Onder Blatter is de term Fifa synoniem voor corruptie geworden', meent Kistner.

 

Alles begint in de jaren zeventig bij de Duitser Horst Dassler, fabrikant van sportschoenen- en kledijfabrikant Adidas. Dassler maakte van omkoping een gewoonte. Ook Blatter was bij Adidas aan de slag en leerde er de kneepjes van het vak - net als Thomas Bach, de IOC-voorzitter. De bedrijfspolitiek was 'corruptie, nepotisme, cliëntelisme, bespiederij'.

'Blatter komt in 1975, als pion van Adidas, bij de Fifa in dienst'

Dassler zette zelfs een eigen geheime dienst op en was de baas van de wereldsport, schreef het magazine Der Spiegel. Zo hielp hij de Braziliaan met Belgische ouders Joao Havelange in het zadel als Fifa-voorzitter. Blatter komt in 1975, als pion van Adidas, bij de Fifa in dienst, na een coup van Dassler, terwijl Blatter voor Adidas blijft werken. Dassler helpt hem ook om het in de Fifa in 1981 tot secretaris-generaal te schoppen. Kistner omschrijft Blatter als iemand met 'een schalkse boerencharme, slaafs en geslepen. Hij kan amicaal en onderhoudend zijn maar is een kameleon, met weinig sociale contacten, wantrouwig, wispelturig, een onderschatte parvenu'.

 

Midden de jaren zeventig ontdekt Dassler met de handel in rechten een nieuwe winstbron, schrijft Kistner. Met een zakenpartner richt Dassler een firma op die tot International Sport and Leisure (ISL) uitgroeit. 'Met ISL haalt Dassler voortaan met grote regelmaat rechten bij de Fifa en het IOC (organisator Olympische Spelen, fvdw) binnen, achter gesloten deuren en met uitsluiting van concurrentie. ISL moet tegen elke prijs de aanbesteding winnen – alleen dan zijn de Fifa-officials verder van smeergeld verzekerd.' ISL betaalt sportofficials 'gigantische bedragen aan smeergeld om de rechten zo gunstig mogelijk te verwerven'. Tussen 1989 en het faillissement van ISL in 2001 ging het om 156 miljoen Zwitserse frank, beweert de strafrechter bij het proces over het faillissement – 1 Zwitserse frank is op dit ogenblik 1 euro waard.

Detail: corruptie van sportofficials was in Zwitserland tot minstens 2006 niet strafbaar. De Fifa diende een klacht in tegen ISL, maar trok die in om uiteindelijk zelfs 2,5 miljoen Zwitserse frank aan de curator te betalen. Zo zou die curator van bepaalde Fifa-leden niet langer eisen om ISL-smeergeld terug te betalen. In 2008 blijkt uit de gerechtelijke uitspraak over ISL dat de Fifa justitie had gehinderd en misleid: ISL-smeergelden voor Fifa-leden hadden volgens de rechter de status van 'bindende contractuele afspraken' en de Fifa moet een boete betalen. Een tweede proces kan de Fifa en twee van haar bestuurders, bij wie ex-voorzitter Havelange, laten seponeren door 5,5 miljoen Zwitserse frank neer te tellen.

'De nacht voor de verkiezing van Blatter worden dikke couverts uitgedeeld in hotel Méridien, waar de Afrikaanse delegatie logeert'

In 1998 wordt Blatter Fifa-voorzitter. De nacht voor de verkiezing worden dikke couverts uitgedeeld in hotel Méridien, waar de Afrikaanse delegatie logeert, schrijft Kistner. Twintig leden zouden 50.000 dollar hebben gekregen en de toezegging dat hun nationale bond jaarlijks 250.000 dollar zou ontvangen. Blatter zei dat het om afgesproken subsidies ging, al is de vraag waarom die in een zondagnacht én cash én zonder ontvangstbewijs betaald moesten worden, net de dag voor de voorzittersverkiezing. En waarom alleen deze Afrikaanse leden het aanbod kregen.

 

In 2011 zal Jack Warner, toenmalig vice-president van de Fifa, beweren: 'Je wilt niet weten hoeveel cadeaus Blatter voor het veiligstellen van beide verkiezingen (ook 2002, fvdw) heeft uitgedeeld.'  Warner was ooit Blatters vriend: hij zorgde ervoor dat een aantal leden voor de Zwitser stemden en kreeg in ruil jarenlang tv-rechten voor WK's voor 1 dollar… Het boek bulkt van dit soort verhalen.

In 2002 heeft Blatter, 'als een Duracell-konijntje op ecstacy' een uitstekend idee, vindt hij. Hij legt de firma McKinsey & Company vast voor financieel advies, terwijl de Fifa nochtans een financiële afdeling heeft. Kosten: minstens 420.000 Zwitserse frank per maand. Directeur van die firma in Zürich is… Philippe Blatter, de neef van de voorzitter. Later gaat neef Blatter aan het werk voor het tv-rechtenbureau Infront dat ... even later prompt ook met de Fifa 'samenwerkt'.

De laatste jaren huurt de Fifa meer en meer veiligheidsmensen zoals een oud-directeur van Interpol en een privé-detective in die schimmige taken uitvoeren. Blatter wil, Dasslers filosofie trouw, een inlichtingendienst opzetten om zijn macht nog uit te breiden. Zijn met veel poeha aangekondigde Ethische commissie krijgt dan weer het verwijt dat ze inhoudelijk te weinig voorstelt en dat de voorzitter en het corruptieverleden van de organisatie geen onderzoeksthema's kunnen zijn.

Al zijn sinds 2010 wel acht leden van het uitvoerend comité wegens corruptie moeten opstappen. Acht jaar eerder hadden elf leden van dat comité een gerechtelijke klacht tegen Blatter ingediend wegens verdenking van verduistering en misbruik van bevoegdheid. Oh ja, in 2006 werd de Fifa in New York veroordeeld omdat het een contract vervalst had om MasterCard als topsponsor onrechtmatig te wippen, ten voordele van Visa. De Fifa betaalde MasterCard bij een schikking 90 miljoen Zwitserse frank. Misschien lijkt Joseph 'Sepp' Blatter toch wel een beetje op don Corleone?

 
Fifa maffia. De smerige praktijk van de voetbalwereld. Thomas Kistner, Xander, 458 pg., 15,0 euro (papier), 7,5 euro (eboek).

 

Sporta-magazine is een uitgave van Sporta-federatie, die deel uitmaakt van de Sporta-groep.