Het is de schuld van de scheidsrechter!

Wetenschappelijk bewezen: onze scheidsrechters doen het niet goed (genoeg)

donderdag 29/12

'Zijn voetbalscheidsrechters neutraal in de Belgische Jupiler Pro League?', dat is de titel van de masterproef die Bie Busschaert en Julie De Doncker onder leiding van professor Goossens afleverden tot het bekomen van de graad van master of science in de Toegepaste Economische Wetenschappen. Da's een hele mondvol. Je kunt er wat lacherig over doen: handelsingenieurs die zich bemoeien met het vaderlandse voetbal. Of seksistisch: twee vrouwen die iets over voetbal schrijven.

Feit is dat deze studie, die eind vorig academiejaar werd ingeleverd, amper media-aandacht kreeg: een artikel in de papieren Metro en op de site van die gratis krant, een iets ruimere bijdrage in La Dernière Heure en een kort stukje op nieuwsblad.be. Geen letter in de voetbalmagazines, hoewel het hier toch om een materie gaat die voor veel spreekstof zorgt. Elk weekend opnieuw. Vreemd.

Busschaert en De Doncker onderzochten vijf seizoenen in de Jupiler Pro League, van 2010/2011 tot en met 2014/2015. Ze deden dat aan de hand van wedstrijdverslagen op sporza.be, waar fase per fase van elke wedstrijd wordt weergegeven. Hier duikt al een eerste beperking op: de onderzoekers hangen af van de subjectieve interpretatie van de verslaggevers van de Sporza-site. Ze introduceerden een puntensysteem om foute en betwistbare beslissingen te kunnen catalogiseren: ten onrechte gegeven penalty's (of ten onrechte niet gefloten strafschoppen), dubieuze gele en rode kaarten, in verdachte omstandigheden gescoorde of ten onrechte afgekeurde doelpunten. Ook dat is natuurlijk behoorlijk arbitrair, want welke beslissing weegt zwaarder? Daarmee konden ze aan de slag.

 

Thuisvoordeel

Uit bronnenonderzoek konden Busschaert en De Doncker al afleiden dat er wel degelijk sprake is van zoiets als 'thuisvoordeel'. Als de thuisploeg één doelpunt achter staat, wordt er bijvoorbeeld meer blessuretijd gegeven dan als dat het geval is voor de uitploeg. We dachten het allemaal al wel, maar het blijkt dus ook cijfermatig te kloppen.

De Nederlandse onderzoeker Thomas Dohmen kwam eerder al tot de conclusie dat hoe beter het stadion gevuld is, hoe meer thuisvoordeel in de vorm van toegevoegde tijd er werd toegekend aan de thuisploeg. Ook de afstand tussen de twee ploegen en hun populariteit heeft een invloed op de toegekende extra tijd. Is de afstand kleiner dan 150 kilometer en is de uitploeg bijzonder populair, dan bedraagt de toegevoegde tijd minder dan wanneer de afstand groter is en/of de uitploeg minder populair.

Als de thuisploeg één doelpunt achter staat wordt er meer blessuretijd gegeven dan als dat het geval is voor de uitploeg. Wat we allemaal al dachten blijkt dus ook te kloppen

In 'The influence of social forces: Evidence from the behavior of football referees' had diezelfde Dohmen al in 2008 vastgesteld dat er signifcant meer foute en betwistbare penalty's aan de thuisploeg werden gegeven. Omgekeerd worden er ook meer strafschoppen onthouden aan de uit- dan aan de thuisploeg. En het makkelijker toekennen van strafschoppen aan de thuisploeg wordt nog frappanter wanneer die op achterstand staat.

 

Arm Club Brugge

Andere vaststelling: er worden meer rode kaarten gegeven aan spelers van de uitploeg. Gemiddeld kreeg de thuisploeg in vijf seizoenen Pro League 0,11 rode kaarten, tegenover 0,20 voor de uitploeg. Bijna het dubbele, dus. Natuurlijk moeten we dat cijfer kaderen: doorgaans neemt de thuisploeg het initiatief en wacht de uitploeg eerder af, wat resulteert in meer aanvalsdrift bij de thuisspelers en meer fysieke reacties (en dus ook overtredingen) van de uitspelers.

In hun puntenbeoordeling stellen Bie Busschaert en Julie De Doncker vast dat er meer foute beslissingen in het voordeel van de thuisploeg worden genomen. Nogmaals: dat heeft te maken met aanvallender spel. Maar ongetwijfeld ook met de mentale druk waarvoor het thuispubliek zorgt. Zodra er ook maar een zweem is van een foutieve beslissing, dalen er striemende fluitconcerten vanaf de tribunes neer. Een scheidsrechter is ook maar een mens...

Er worden meer rode kaarten gegeven aan spelers van de uitploeg. Gemiddeld kreeg de thuisploeg in vijf seizoenen Jupiler Pro League 0,11 rode kaarten, tegenover 0,20 voor de uitploeg

"Als we een opdeling maken in thuis- en uitwedstrijden, dan worden er in de thuiswedstrijden van Moeskroen-Péruwelz, Anderlecht en Standard de meeste fouten gemaakt in het voordeel van hen als thuisploeg", schrijven Busschaert en De Doncker. En dan komt het: "In de thuiswedstrijden van Club Brugge wordt er het meest fouten in het voordeel van de uitploeg gefloten, gevolgd door KV Mechelen en Standard. Als we dan kijken naar de uitwedstrijden dan bemerken we dat er bij de uitwedstrijden van Club Brugge, Anderlecht en Oostende de meeste foute beslissingen in het voordeel van de thuisploeg gefloten wordt."

Zeer merkwaardig: Club Brugge is zowel thuis als uit vaak de dupe, zo blijkt nu ook wetenschappelijk. Beelden van een molenwiekende Michel Preud'homme langs de zijlijn, achteraf vertaald in zure opmerkingen op de persconferentie, blijken dus wel degelijk gebaseerd op een correcte inschatting van de coach. Zijn ploeg wordt weleens benadeeld. Des te merkwaardiger is dat Club zowat de populairste club van het land is - met het hoogste gemiddelde toeschouwersaantal -, wat dan weer tegenspreekt dat populariteit een argument is om bevoordeeld te worden door de scheidsrechter. Dus: ofwel wordt Club systematisch (maar daarom nog niet bewust) benadeeld, ofwel hebben Sporza-verslaggevers een boontje voor die club en voelen zij zich sneller verontwaardigd als een bepaalde fase in hun ogen verkeerd worden beoordeeld. Maar er staat wat er staat: "In het algemeen wordt Standard aanschouwd als de ploeg die de refs gemiddeld het meest bevoordelen. Er wordt daarentegen het meest in het nadeel van Club Brugge gefloten." Bij Club gaat het om 32 foutieve beslissingen per seizoen, dat is bijna één per wedstrijd.

Wat we nog lezen: "De ploeg met de meeste punten voor foute beslissingen in hun voordeel is Standard, de minst bevoordeelde ploeg is Westerlo." Hier wordt de logica van rijkdom en populariteit dan weer wel bevestigd.

Beelden van een molenwiekende Michel Preud'homme langs de zijlijn, achteraf vertaald in zure opmerkingen op de persconferentie, blijken dus wel degelijk gebaseerd op een correcte inschatting van de coach

Het niveau daalt

De kwaliteit van de wedstrijdleiding gaat achteruit, blijkt uit de studie, en ook daarmee wordt een algemeen gevoel cijfermatig ondersteund. Vanaf het seizoen 2012/2013 worden er opvallend meer foute en discutabele beslissingen genomen. Dat heeft niets te maken met plotse duidelijke voorkeuren van onze scheidsrechters voor bepaalde clubs, maar wel met een daling van het algemeen niveau. "Er bestaat de mogelijkheid dat de richtlijnen voor de scheidsrechters werden aangepast en zij hun focus niet onmiddellijk bijstelden", verzachten de makers van de masterproef deze pijnlijke constatering. In elk geval worden er eerder te weinig dan te veel penalty's gefloten, zeker bij twijfel. Idem dito bij gele en rode kaarten: die worden veeleer aarzelend gegeven.

Groot voordeel van deze studie is dat ze namen noemt. En bijbehorende conclusies trekt. Zoals deze. "Rekening houdend met het tijdstip in de wedstrijd waarop een scheidsrechter een fout of betwistbare beslissingen neemt, kunnen we besluiten dat Christof Dierick op minder cruciale momenten fouten maakt en Claude Bourdouxhe, Jonathan Lardot, Jérôme Efong Nzolo (inmiddels met voetbalpensioen, red.), Laurent Colemonts en Wim Smet op meer cruciale momenten. Gent ondervindt meer voordeel aan de tijdstippen waarop de beslissingen genomen worden, Club Brugge en Standard minder. Het nadeel dat Club Brugge ondervindt stijgt echter wel."

Alexandre Boucaut blijkt de meest feilbare referee te zijn. Niet dat hij ploegen voortrekt: hij maakt gewoon de meeste fouten. Christophe Virant is het meest correct en maakt dus de minste foute beslissingen per wedstrijd.

Vanaf het seizoen 2012/2013 worden er opvallend meer foute en discutabele beslissingen genomen

Wat nu voetbalbond?

"Daar de invloed van de scheidsrechters zo klein is, kunnen we besluiten dat scheidsrechters niet bewust foute beslissingen nemen", besluiten Bie Busschaert en Julie De Doncker hun masterproef. "Er zijn enkele arbiters die volgens dit onderzoek in het voordeel fluiten van bepaalde ploegen. Echter door de kleine invloed van de scheidsrechters in het algemeen, valt dit niet toe te schrijven aan een systematische voorkeur. We besluiten dus dat de scheidsrechters in België te goeder trouw handelen en de fases in elke wedstrijd neutraal trachten te beoordelen."

Neutraal, maar wel kwalitatief ondermaats, voeg ik daaraan toe. Als scheidsrechterscommissie zou je nu kunnen zeggen: weinig aan de hand. Er worden fouten gemaakt (dat is menselijk), ze hebben minder invloed op de uitslag dan gedacht en op de eindstand van de competitie is dat al helemaal verwaarloosbaar. Maar wat de overkoepelende scheidsrechtersorganisatie en de voetbalbond als geheel zou moeten alarmeren, is dat het algemene niveau van de wedstrijdleiding jaar na jaar blijft achteruit gaan.

Er zijn de vele kleine en grote reglementswijzigingen, die voor jaarlijkse stress en onzekerheid zorgen. Maar bovenal blijkt het aartsmoeilijk om degelijke refs te rekruteren. Dat heeft te maken met de bescheiden vergoeding en het gebrek aan respect van trainers, spelers en supporters voor hun moeilijke werk, zeer zeker. Maar waar blijven de sterke persoonlijkheden als Vital Loraux (jaren 60 en 70), Marcel Van Langenhove en Frans Van den Wijngaert (jaren 80 en 90), en Frank De Bleeckere (jaren 90 en 00)? En waar blijft de videotechnologie om de scheidsrechters te ondersteunen?

 

Bie Busschaert & Julie De Doncker, onder leiding van prof. Dries Goossens. 'Zijn voetbalscheidsrechters neutraal in de Belgische Jupiler Pro League?'. Masterproef aan de Faculteit Economie en Bedrijfskunde, Universiteit Gent, 2016.

 

 

Sporta-magazine is een uitgave van Sporta-federatie, die deel uitmaakt van de Sporta-groep.