Laat Iraanse vrouwen in hun stadions

Darya Safai, een Wemmelse tandarts, schreef een opmerkelijk sportboek

dinsdag 27/10

Gevecht tegen de achterlijkheid

"Het beste beachvolleybaltoernooi ooit", zo omschreef Ary Graça, de voorzitter van de internationale volleybalbond FIVB, het WK dat dit jaar plaatsvond in Den Haag. Zowel bij de mannen als bij de vrouwen triomfeerde een Braziliaans koppel, niet ongebruikelijk in deze telegenieke olympische sport.

Tijdens de vrouwenfinale op 5 juli probeerden enkele Iraanse vrouwen te protesteren tegen het verbod dat in hun thuisland geldt om naar sportwedstrijden te gaan kijken. 'Let Iranian women enter their stadiums' stond er op hun spandoek te lezen, maar de wereld kreeg het niet te zien. Enkele hardhandige, struise veiligheidsjongens konden het net op tijd verwijderen.

Zo gaat dat op internationale toernooien. Protest wordt niet in beeld gebracht, demonstranten worden snel en accuraat uit het stadion gezet, de occasionele tik ontbreekt daarbij zelden, blauwe plekken gegarandeerd. Sport moet apolitiek zijn, vinden de sportbonzen, en vrolijk. Ver weg van de gewone samenleving, kortom. Peis en vree. Vanaf de tribunes mogen alleen positieve geluidsgolven rollen, politieke boodschappen worden netjes gecensureerd. Dat staat allemaal in het draaiboek dat de tv-zender die het toernooi in beeld brengt moet ondertekenen en tot de laatste komma naleven.

 

Darya Safai

Achilleshiel

Een van de protesterende vrouwen in Den Haag was Darya Safai, een vrouw van veertig die in 1997 haar geboorteland Iran ontvluchtte en zich na enkele omzwervingen begin deze eeuw in België vestigde. Ze is nu tandarts in Wemmel. We kennen haar sinds een paar weken van haar boze reactie tegen de Egyptische Anderlechtspeler Mahmoud 'Trezeguet' Hassan, die een foto op Facebook had gezet waarop de vrouwen op de tribune waren weggephotoshopt. Het luide protest weergalmde dagenlang in de media. Mevrouw Safai werd uiteindelijk uitgenodigd in het Constant Vanden Stockstadion, waar ze excuses ontving en te horen kreeg dat Anderlecht zich zou engageren om vrouwonvriendelijke acties in de toekomst te vermijden.

Het luide protest tegen de Facebook-post van 'Trezeguet' weergalmde dagenlang in de media. Mevrouw Safai werd uiteindelijk uitgenodigd in het Constant Vanden Stockstadion, waar ze excuses ontving

Safai is afkomstig uit de hoofdstad Teheran, waar ze op 7 april 1975 werd geboren, in het Iran van Mohammed Reza Pahlavi, de sjah die het land sinds 1941 met harde hand leidde en die een vriend van het westen was geworden. Het bekende fenomeen: een moderne dictator, maar wel 'onze' dictator, die enigszins naar onze pijpen danste, in de hoop dat die olie binnen bereik bleef.

Toen ayatollah Khomeini in februari 1979 uit Parijs terugkeerde en de macht greep, was ze nog een kind. Misschien daardoor dat haar beeld van de sjah overdreven positief is, maar allicht ook wel omdat de sjah ver af stond van het religieuze fanatisme dat plots weer de kop opstak. "Tot 1979 ging het voor vrouwen de goede richting uit in Iran. Maar toen veranderde alles", schrijft Safai met de hulp van de Vlaamse auteur Karel Michiels in 'Lopen tegen de wind. Laat Iraanse vrouwen in hun stadions', een boek dat eind september verscheen. "Alle politieke partijen maakten gebruik van de nieuwe openheid om de sjah van de troon te stoten. Het was een bizarre coalitie van nationalisten, communisten en islamieten, geleid door een primitieve ayatollah."

"De strijd voor gelijke rechten tussen mannen en vrouwen is volgens mij de efficiëntste manier om de macht van de religieuze leiders in Iran te breken"

Was de sjah op zijn manier een tiran, de vrouwen hadden tenminste rechten onder zijn bewind. Onder de opeenvolgende ayatollahs veranderde dat. Safai: "Ik ben geboren in een regio waar al lange tijd een oorlog woedt die gevoed wordt door de haatspeech van de Islamitische Republiek van Iran. Vrouwenrechten zijn de achilleshiel van dat extreme islamisme. De strijd voor gelijke rechten tussen mannen en vrouwen is volgens mij de efficiëntste manier om de macht van de religieuze leiders in Iran te breken en zo ook hun verderfelijke invloed op het hele Midden-Oosten."

 

Offside

De hoofddoek werd verplicht, blootshoofds sporten was niet langer toegelaten, fietsen was verboden voor vrouwen, in het zwembad werd alleen de boerkini getolereerd. Vrouwen werden opnieuw tweederangsburgers. Mocht u zich illusies maken dat dit ondertussen verbeterd is onder Hassan Rohani, vergeet het. "Na de verkiezing van president Rohani in 2013 daalde het aantal meisjesstudenten in één jaar tijd met 11.000", weet Safai. "De situatie is slechter dan toen ik studeerde." De Verenigde Staten mogen dan wel onlangs een historisch nucleair akkoord hebben afgesloten met Iran, dat betekent niet dat onze westerse vrijheden en de gelijkheid van man en vrouw nu ook in Iran gelden.

Safai geeft enkele schrijnende voorbeelden uit het verdere verleden. In november 1997 plaatste Iran zich voor het WK voetbal in Frankrijk na een 2-2 gelijkspel tegen Australië. Een groot volksfeest barstte los, ondanks de strenge restricties. "In het land waar dansen en muziek verboden zijn, waar vrouwen niet graag gezien worden op straat, waar feesten niet mag, waar in de praktijk een permanent samenscholingsverbod heerst, was nu iedereen aan het vieren, mannen en vrouwen, arm en rijk."

In 2006 won de Iraanse regisseur Jafar Panahi de Zilveren Beer voor 'Offside', over een vrouw die verkleed als man het stadion probeert binnen te glippen. Hij werd veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf

In 2006 won de Iraanse regisseur Jafar Panahi de Zilveren Beer op het filmfestival van Berlijn voor 'Offside', over een vrouw die verkleed als man het stadion probeert binnen te glippen om de WK-kwalificatiewedstrijd Iran-Bahrein te zien. Panahi werd onmiddellijk na de bekroning van 'Offside' beschuldigd van 'het vervaardigen van propaganda tegen de Islamitische Republiek' en veroordeeld tot zes jaar gevangenisstraf. Hij mocht twintig jaar lang geen film meer maken, niet naar het buitenland reizen of praten met de media. Toch won hij dit jaar de Gouden Beer in datzelfde Berlijn met 'Taxi', een film die stiekem werd gefilmd en gemonteerd in Iran en vervolgens naar Berlijn gesmokkeld. Allicht heeft dat repercussies gehad voor zijn persoonlijke situatie, alleen komen we dat niet snel te weten.

Kleine maatschappij

Ook bij ons werden vrouwen heel lang enkel gedoogd in voetbalstadions, een sport die toch nog vooral als mannenzaak werd én wordt beschouwd. Al is het tegenwoordig wel zo dat we steeds meer vrouwen op de tribunes zien zitten. Ons voetbal is vrouw- en gezinsvriendelijker geworden, mede een gevolg van minder hooliganisme in en rond het stadion en een voorzichtige modernisering van de tribunes, waardoor het comfortabeler wordt om een avondje naar het voetbal te gaan.

Darya Safai wil dit ook zien gebeuren in haar geboorteland. "Een sportstadion is als een kleine maatschappij. Als de vrouwen daar worden buitengesloten, worden ze in de hele maatschappij buitengesloten", merkt ze op. Het klinkt ook zo logisch. Verplichte klederdracht is één ding, niet welkom zijn is nog een pak erger. Wij kunnen ons dat nauwelijks voorstellen, zelfs al kun je ook hier nog gewagen van een hele weg die we moeten afleggen alvorens je van échte emancipatie kunt spreken.

Vergeleken met Iran moet het hier voor vrouwen als Safai een permanent pretpark zijn. Tot er een jonge Egyptische onverlaat vrouwen gaat weggommen...

 

"Een sportstadion is als een kleine maatschappij. Als de vrouwen daar worden buitengesloten, worden ze in de hele maatschappij buitengesloten"

Vrouwenrechten

De strijd is nog lang niet gestreden. In voetbaltermen gesproken: de eerste helft is volop aan de gang, de rust nog lang niet in zicht. In 2010 ging de FIFA nog akkoord met een nieuwe uitrusting voor het Iraanse vrouwenvoetbalteam, waarbij de traditionele hoofddoek zou worden vervangen door een pet die wel het haar bedekte, maar niet de oren en de nek. Het voorstel werd afgeketst door het Iraanse hoofd van Organisatie voor Lichamelijke Opvoeding, waardoor het getalenteerde elftal niet mocht deelnemen aan de Youth Olympics in Singapore.

Een paar weken geleden was er nog behoorlijk wat ophef rond het Iraanse vrouwenteam, toen acht speelsters ervan beschuldigd werden mannen te zijn die nog geen volledige geslachtsverandering hadden ondergaan. Vorig jaar al had de FIFA om diezelfde reden het team uit alle competities geschrapt. De vrouwen en would-bevrouwen spelen overigens met lange broek, lange mouwen én hoofddoek.

Het laatste woord is, zoals het hoort, voor Darya Safai. "Ik weet dat de voetbalwereld zich al jaren inzet om racisme en discriminatie uit de sport te weren. Ik kan alleen maar hopen dat vrouwenrechten op die agenda straks een even prominente plaats krijgen."

 

Darya Safai, Karel Michiels, 'Lopen tegen de wind. Laat Iraanse vrouwen in hun stadions' (Reeks 'Changemakers 2020'), Uitgeverij De Vliegende Keeper, 24,95 euro.

 

Darya Safai

Sporta-magazine is een uitgave van Sporta-federatie, die deel uitmaakt van de Sporta-groep.