Niet het moment voor Courtoisie

De doofpotoperatie van Alain Courtois

maandag 06/03

Nee, ik ga u niet opnieuw opsolferen met een opiniestuk over het Eurostadion. Dat deed Bart Vanreusel enkele week geleden al op deze plek en hij deed dat uitstekend. Het dossier zit inmiddels muurvast: er is die onmogelijke Belgische constructie waarbij federale, regionale en lokale overheden vechtend over de vloer rollen en vooral geen duimbreed willen toegeven. U weet het: het Eurostadion moet komen op Vlaams grondgebied (Grimbergen), waar nu het Koning Boudewijnstadion (Brussel) staat is een commercieel centrum gepland. Maar er is nu eenmaal die (spook)buurtweg...

Dat Eurostadion is een prestigieus idee waarmee de Brusselse schepen van Sport Alain Courtois zijn land, zijn stad en zichzelf - in omgekeerde volgorde van belangrijkheid - op de kaart wil zetten. Brussel moet en zal een aantal wedstrijden van Euro 2020 verwelkomen, het Europees voetbalkampioenschap dat in verschillende landen zal worden georganiseerd. Dat mag best wat kosten. Anderlecht wil echter niet gaan spelen in dat Eurostadion: te groot, te duur. De Rode Duivels ook al niet: dat Club Brugge-voorzitter Bart Verhaeghe tegenwoordig meer te zeggen heeft dan alle andere bondsbestuurders samen zal daar veel mee te maken hebben. Dat zijn Uplace er maar niet komt in Vilvoorde (terwijl NEO, een concurrerende mall, er moet komen op de plek waar nu het Boudewijnstadion staat) en dat het Brugs stadiondossier geen vorderingen maakt, zal hem ook niet tot toegevingen aanzetten.

Maar goed, laten we nu eens naar die sportschepen van onze hoofdstad kijken. Een kwarteeuw geleden hielp die nog mee om een omkopingsaffaire in de doofpot te steken. Ik nodig u uit om mee in de achteruitkijkspiegel te kijken.

Gangsters

Eerst gaan we naar woensdag 19 februari 1997. Die vooravond meldde het dagelijkse Radio 1-programma 'Wat is er van de sport?' om kwart voor zes dat er wat loos was met Sporting Anderlecht. De club zou op 25 april 1984, bijna dertien jaar voordien, de scheidsrechter hebben omgekocht voor de Europese halve finale Anderlecht-Nottingham Forest. Paarswit had de heenwedstrijd met 2-0 verloren en wilde per se voor de tweede keer op rij de finale van de UEFA Cup spelen. Een dag later pakte Het Laatste Nieuws groots uit met het 'nieuws': '56 miljoen voor één match'. 'Anderlecht in opspraak'.

Aan het woord kwamen twee Antwerpenaren, Jean Elst en René Van Aeken, die samen 56 miljoen frank (1,4 miljoen euro) zwijggeld zouden hebben gekregen van Anderlecht-voorzitter Constant Vanden Stock, de man die in april '84 1,2 miljoen frank (30.000 euro) veil had voor de Spaanse referee Guruceta-Muro om de wedstrijd in goede banen te leiden. Dat deed de Spanjaard ook: Anderlecht speelde een van zijn beste Europese wedstrijden ooit, maar had niettemin hulp nodig om op 3-0 te komen. Het kreeg een vederlichte strafschop cadeau, na een denkbeeldige fout op Kenneth Brylle, een spits met een duikbrevet, en in de slotseconden werd een laat doelpunt van Nottingham om onduidelijke redenen afgekeurd. Alleen de scheids wist waarom. Dat ene uitdoelpunt zou ervoor gezorgd hebben dat niet Anderlecht, maar Nottingham een paar weken later de finale had mogen spelen tegen Tottenham Hotspur. De heren hebben geluidscassettes, beweren ze, waarop onder anderen de stemmen van Vanden Stock en manager Michel Verschueren te horen zijn.

Een dag later pakken zowel Het Laatste Nieuws als de andere kranten uit met koppen als 'Voetbalclub Anderlecht jarenlang gechanteerd' en 'Twee gangsters persen voorzitter af'. Dat maakte mij zeer nieuwsgierig, hoe daders een dag later slachtoffers waren geworden. Daders van omkoping, bedoel ik dan. Zo nieuwsgierig dat ik er een extra hoofdstuk aan wijdde in mijn 'Blunderboek van het Belgisch voetbal', dat later dat jaar moest verschijnen. Ik ging praten met de gangsters (kleine criminelen met een hele grote mond, meer niet), ik wou praten met Vanden Stock en Verschueren maar was niet welkom bij Anderlecht, ik kreeg tegenstrijdige dingen te horen bij de voetbalbond. Het resultaat van mijn zoektocht staat te lezen in mijn boek, dat u mits wat meeval nog in een of andere ramsj te pakken kunt krijgen.

Toenmalig Anderlecht-voorzitter Constant Vanden Stock had 1,2 miljoen frank (30.000 euro) veil voor de Spaanse referee om de wedstrijd tegen Nottingham-Forest in goede banen te leiden

Watergate

Ik kreeg rode oortjes bij het beluisteren van de cassettes, las gretig stukken uit het juridisch dossier en leerde loze beweringen van halve en hele waarheden scheiden. En ik ontdekte niet alleen dat Anderlecht zich honderd procent zeker schuldig had gemaakt aan omkoping - tenzij u zéér lichtgelovig bent en aanneemt dat Constant Vanden Stock de Spaanse ref een lening had verstrekt, omdat die het financieel moeilijk had, zoals de 'président' heel ernstig in een proces-verbaal liet optekenen -, maar ook dat de voetbalbond had geholpen om de zaak te laten verjaren, zodat de club niet meer gestraft kon worden.

Eigenlijk had de zaak nooit het daglicht mogen zien. Als Anderlecht eind jaren 80 zwijggeld was blijven betalen. Als zoon Roger Vanden Stock niet zo voortvarend was geweest door in 1995 naar het gerecht te stappen om de chantage te laten vervolgen. Als Elst en Van Aeken geen ruzie hadden gemaakt. Want daarmee begon het. Elst runt op dat ogenblik de club Sochaux, wat men in Antwerpen een 'uitzuipkroeg' noemt, waar schaarsgeklede wulpse dames geile heren hoge rekeningen aansmeren door aan glazen nepchampagne te nippen. Wat er daarna gebeurde op een andere plek was niet de grootste bekommernis van de zaakvoerder. Van Aeken leidt in die jaren een leven van twaalf stielen en dertien ongelukken. Als hij een gezondheidscentrum wil oprichten, ook weer met vrouwelijke bezoekers die letterlijk weinig om het lijf hebben, gaat hij geld lenen bij zijn vriend Elst. Maar als dat centrum een flop blijkt en hij zijn terugbetalingen bij gebrek aan centen moet stopzetten, vindt Elst dat hij nu eigenaar van de zaak is geworden. Gevolg: kletterende ruzie en wederzijdse pesterijen. Tot Elst kort achter tralies moet wegens belastingontduiking en Van Aeken van diens afwezigheid gebruik maakt om in te breken in het appartement van Elst. Hij gaat er op zoek naar de eigendomspapieren van zijn centrum en ontdekt tot zijn niet geringe verbazing veel meer: geluidscassettes waarop de hele omkopingsaffaire met Nottingham te beluisteren valt. Elst heeft die ook netjes uitgetikt.

De boze Van Aeken wil Elst een peer stoven en stuurt naar eigen zeggen al in 1989 een dossiertje naar de voetbalbond. Geen reactie. Op 22 mei 1990 bezorgt hij een bundeltje papieren aan Michel D'Hooghe, voorzitter van de voetbalbond, en Constant Vanden Stock en Michel Verschueren. Dat hij dat wel degelijk heeft gedaan wordt bewezen door een betekening van een deurwaarder. 'Het Watergate van voetbalclub Anderlecht' staat er te lezen op het schutblad.

'Ik ontdekte niet alleen dat Anderlecht zich schuldig had gemaakt aan omkoping, maar ook dat de voetbalbond had geholpen om de zaak te laten verjaren'

'Geen verder gevolg'

Nu kan ik me voorstellen dat men bij de voetbalbond in de war is door de dikke omslag van de hen tot dan toe onbekende Van Aeken. Best mogelijk dat ze denken met een fantast te maken te hebben. Een aandachtszoeker. Maar zelfs dan nog: dan moet de bond op zijn minst een klein onderzoek doen. Waar dient anders dat bondsparket voor, het interne gerechtelijke apparaat van de KBVB? Dat doet men echter niet.

Misschien, durf ik op te werpen, heeft het met evenwichten te maken. Aan het hoofd van de Koninklijke Belgische Voetbalbond staat op dat ogenblik Michel D'Hooghe, een mannetje van Club Brugge. Hij is er jarenlang clubarts geweest, zal er later nog terugkeren als voorzitter, en heeft ook de Profliga geleid. Naast hem prijkt de secretaris-generaal, Alain Courtois, een man met Anderlecht-sympathieën. Zo verdelen de twee groten de postjes netjes onder elkaar. Standard, traditioneel de derde grote, is na het omkoopschandaal met Waterschei, uitgerangeerd, AA Gent is dan nog een meeloper in de eerste klasse en van fusieclub KRC Genk is nog geen sprake wanneer D'Hooghe en Courtois in 1987 de hoogste posities in het glazen gebouw aan de Houba de Strooperlaan 145 innemen.

Op het ogenblik dat de Anderlecht-Nottingham-affaire in de pers komt, in februari 1997, ontkent D'Hooghe bij hoog en bij laag dat hij Van Aekens dossier ooit ontvangen heeft.  Zijn verhaaltje wordt klakkeloos overgenomen door de luie voetbalpers. Van Aeken beweert in die dagen ook dat hij D'Hooghe kort ontmoet heeft in de hal van het bondsgebouw en dat die hem heeft doorverwezen naar Anderlecht. D'Hooghe ontkent weer.

Dat de bondsvoorzitter wel degelijk documenten heeft ontvangen in 1990 én in 1992, bewijst een intern document van het advocatenkantoor van de bond, dat destijds via een gunstige wind op mijn bureautafel belandde. Daarin lezen we: "Aangezien de K.B.V.B. met deze hele historie niets te maken heeft, en het hele verhaal vrij fantasistisch (sic) is en door geen enkel bewijs gestaafd, werd er dan ook geen verder gevolg aan gegeven." En iets verderop: "Eén en ander wordt andermaal voor nuttig gevolg doorverwezen naar de U.E.F.A." Pardon? 'Geen verder gevolg'. 'Andermaal'. Het is duidelijk: de voetbalbond heeft het dossier wel degelijk al minstens twee keer ontvangen.

Maar wacht eens even, 'voor nuttig gevolg doorverwezen' naar de Europese voetbalbond: is dat wel zo?

Dat de bondsvoorzitter wel degelijk documenten heeft ontvangen, bewijst een intern document van het advocatenkantoor van de bond, dat destijds via een gunstige wind op mijn bureautafel belandde

Doofpotoperatie

Tweeënhalf jaar later schiet René Van Aeken opnieuw in actie. Na een verzoening met Jean Elst ontstaat er een nieuw dispuut tussen beiden. En dus zint Van Aeken alweer op wraak. Op 28 september 1992 richt hij een in het Nederlands (!) opgestelde brief aan de Zweedse UEFA-voorzitter Lennart Johansson. Het blauwe bewijsje van De Post toont aan dat de brief op 1 oktober naar Bern is vertrokken. "Hierbijgevoegd zend ik U dit script met de dringende vraag om een ernstig onderzoek naar de waarheid van deze", schrijft Van Aeken.

Er komt geen reactie. Is Johansson nalatig geweest? Heeft hij het warrige dossier in de prullenbak gesmeten? Of heeft hij discreet aan de Belgische voetbalbond gevraagd om uitleg te verschaffen? Misschien heeft hij wel de Belgische vertegenwoordiger in de controlecommissie van de UEFA geconconveerd, een zekere... Alain Courtois. We zullen het allicht nooit weten.

Op 27 november richt Van Aeken zich opnieuw tot de voetbalbond, waar voorzitter D'Hooghe de lastige Antwerpenaar via brief doorverwijst naar secretaris-generaal Courtois. Een ontmoeting wordt geregeld op 7 januari 1993. In het door Courtois geparafeerde verslag van drie pagina's wordt nogmaals het Anderlechtverhaal uit de doeken gedaan, inclusief het zwijggeld. "Er bestond een akkoord tussen de heer Constant Vanden Stock en de heer Elst om zaken te verbergen tegen een financiële compensatie van 25 miljoen frank", zegt Van Aeken. En over zijn eigen gesprek met Vanden Stock: "De heer Vanden Stock heeft 12 miljoen ter compensatie betaald, 3 betalingen van 4 miljoen om de 6 maand einde 1990. Naar mijn oordeel heeft de heer Vanden Stock dit voorstel gedaan om geen schandaal te maken."

Uit het verslag van zijn gesprek met Courtois blijkt ook dat Van Aeken een geluidscassette heeft laten horen, waarop Vanden Stock hun financiële overeenkomst bevestigt en vervolgens overgaat tot een eerste betaling. Je hoort hem het geld tellen. Ik weet het, want ik heb de cassette zelf beluisterd. Voldoende aanwijzingen om de zaak onverwijld door te verwijzen naar de bevoegde instantie, de UEFA, me dunkt, want meer verdacht kun je je als clubbestuurder niet maken. Dat gebeurt, vreemd genoeg, niet. Een doofpotoperatie, zo lijkt het. Zeker omdat Courtois op het einde van het gesprek Van Aeken aanraadt contact op te nemen met het Anderlechtbestuur. Om iets te regelen?

Uit het verslag van zijn gesprek met Courtois blijkt ook dat Van Aeken een geluidscassette heeft laten horen, waarop Vanden Stock hun financiële overeenkomst bevestigt en vervolgens overgaat tot een eerste betaling. Toch wordt het dossier niet doorgestuurd naar de UEFA

Grand seigneur

En zo ontloopt Anderlecht een sanctie: fikse geldboete, Europese schorsing, uitsluiting van haar bestuurders. De UEFA hanteert immers een verjaringstermijn van tien jaar. Het dossier verjaart op 25 april 1994. In mei 1990 en januari 1993 kan de UEFA nog optreden. In februari 1997, wanneer de bewijsstukken eindelijk op het UEFA-hoofdkwartier belanden, niet meer, want dat is intussen dertien jaar na de feiten. Dat de bundel papieren alsnog arriveert in Nyon, waar zich het nieuwe hoofdkwartier van de UEFA bevindt, hebben we te danken aan Jan Peeters, de opvolger van Courtois als secretaris-generaal van de voetbalbond. Waarna de secretaris-generaal van de Uefa, René Eberle, zich naar Brussel haast om René Van Aeken in het Hilton te ondervragen. "Ik weet niet waarom de Belgische voetbalbond noch in 1989 noch in 1993 de Uefa in kennis heeft gesteld van dit dossier", besluit Van Aeken.

Wordt Alain Courtois alsnog gestraft voor wat op z'n minst achteloosheid en op z'n ergst medeplichtigheid kan genoemd worden? Nee, wel integendeel. Hij wordt bevorderd tot toernooidirecteur van Euro 2000, het prestigieuze toernooi dat de Nederlandse en Belgische voetbalbond drie jaar later samen zullen organiseren. En in januari 2002 vertrekt hij bij de voetbalbond om manager te worden bij... Anderlecht, als toekomstig opvolger van de dan 70-jarige Michel Verschueren. Maar na tien maanden stapt Courtois alweer op. Hij gaat in de politiek, wordt in 2003 bij de liberale Mouvement Réformateur verkozen in de Kamer van Volksvertegenwoordigers (hij maakt eigenlijk deel uit van de Mouvement des Citoyens pour le Changement, een christendemocratische beweging die werd opgericht door ex-PSC-voorzitter Gérard Deprez en die is opgegaan in de Franstalige liberale partij), gaat in 2007 als senator zetelen, maakt deel uit van de kerngroep die zich vergeefs bezighoudt met de Belgisch-Nederlandse kandidatuur voor het WK 2018, zit tegenwoordig in het Brussels Hoofdstedelijk Parlement en mag zich sinds 1 januari 2013 eerste schepen van de stad Brussel noemen. Verantwoordelijkheden: burgerlijke stand, demografie, gezin en sport.

Alain Courtois is een man met ambitie, die graag in hoge kringen vertoeft en in het centrum van de belangstelling wil staan. Hij zag zichzelf ongetwijfeld al paraderen in de VIP-ruimten tijdens een viertal wedstrijden op Euro 2020. Als grand seigneur die het voetbal naar zijn stad zou hebben gebracht. Het lijkt er nu heel sterk op dat dat feestje niet zal doorgaan. We moeten dat niet erg vinden voor de man. Dat hij er nu mee dreigt om Parking C niet beschikbaar te stellen op 25 maart, de dag van de interland België-Griekenland, toont zijn kleine, rancuneuze kantje. Geen stadion? Geen medewerking van de stad! Dat de gemeente Grimbergen dan maar crepeert onder de wildparkeerders. Grimbergen, de thuishaven van Michel Verschueren, maar dit geheel terzijde. Het is niet het moment voor overdreven courtoisie: wellevendheid geldt in sommige kringen enkel als je gelijk krijgt.

Sporta-magazine is een uitgave van Sporta-federatie, die deel uitmaakt van de Sporta-groep.