Sneeuw!

Over de eenzaamheid van de skitrekker in Lapland

dinsdag 19/01

Tientallen woorden voor sneeuw hebben de Sami, beweert men. Ze weten waarom, die oorspronkelijke bewoners van Lapland, daar in het koude noorden van Europa, een eind boven de poolcirkel. Het klopt. Elke soort sneeuw hebben we gevoeld tijdens de skitrek, onder de ski’s en aan den lijve. Een pijnlijke plek voor elke variant van sneeuw. Sport verrijkt de taal. Glijdend op loopski’s en tuimelend in de sneeuw vulden we onze winterwoordenschat aan. Het bijhorende arsenaal aan verwensingen laat ik discreet achterwege. 

We maakten kennis met stuif- en driftsneeuw, diamant- en parelsneeuw, bloemsuiker- en kristalsuikersneeuw. Plaat-, poeder-, schuim, beton- en cementsneeuw. Een groothandel in witte bouwmaterialen. Kraak-, dwarrel-, korrel-, zand- en hagelsneeuw, sneeuwmuren, sneeuwdaken en sneeuwbruggen over helder water, de ene al meer onzeker dan de andere. En vooral de gluiperd onder de sneeuwsoorten: de gemene breeksneeuw. Een dun en spekglad ijslaagje dat onvoorspelbaar doorbreekt. En daaronder meterdiep poeder waarin je ellendig wegzakt tot een makker je met veel moeite komt optakelen. Wat een schitterende uitvinding, die ski’s. Een draagvlak voor de mens. Maar beide(n) niet volmaakt, helaas. 

Het Urho Kekkonen nationaal park is een van die landschappen die je louter op prentkaarten dacht te vinden. Laplandschap. Presidenten eindigen meestal als een standbeeld. In Finland wordt een wildernis naar hen genoemd. Het helpt wanneer de president zelf een fervent skiloper was. “Een van de laatste wildernissen in Europa”, zeggen de Finnen. Men betrapt ze zelden op veel- of grootspraak.

Geregeld weigert de sneeuw de ski’s te dragen en breken we er doorheen. Dan beoefenen we noodgedwongen een stijlloze sport, een soort sneeuwzwemmen

We skilopen gedurende lange, witte, en geluidloze dagen bij eindeloos daglicht door een onmetelijke wereld van kale heuvels en bosrijke dalen, langs besneeuwde rivieren en over bevroren meren. Door een kalm land. Een nietig viertal op ski’s beladen met rugzakken en een pulka, een zelfgetrokken slede met voorraad. Eenzame sport in een verstilde winterwereld. Maar geregeld weigert de sneeuw de ski’s te dragen en breken we er doorheen. Dan beoefenen we noodgedwongen een stijlloze sport, een soort sneeuwzwemmen. Onelegante beweging, iets hortend tussen vallen, kruipen en rechtkrabbelen, een discipline zonder olympische ambities. We vorderen voor geen meter, geraken stilaan door de energievoorraad en de hut, waar een warm te stoken kachel wacht, is nog uren weg. De inspanning van de pulkatrekker telt voor twee. Uiteindelijk bereiken we de hut net voor zonsondergang.

Uitgeput. De hemel is een simpele blokhut. Water zoeken in een ijsgat op het meer, houtvuur maken, een warme maaltijd improviseren, de lagen natte kledij en schoenen drogen boven het vuur. De smalle beddenplanken delen we met nog wat rare wintervogels die binnenvallen uit het eenzame witte niets: een pezig bejaard koppel dat al veertig jaar naar deze wildernis afzakt, een stoer groepje op wodka uit Rusland -de grens ligt ergens tussen de bomen op hooguit een dagmars-, een eenzaat die drie maanden in deze onherbergzaamheid ronddwaalt. 

Het indelen van sporten in soorten blijft een prettige bezigheid zonder einde. Soms is de beweging bepalend: loop-, werp- en springsporten. Is valschermspringen dan een spring- of een valsport? Of de omgeving bepaalt: binnen- en buitensporten. Maar een beetje buiten sporten kan ook, als het weer goed zit, nietwaar tennissers? En wat dan met natuurtrotserende sporten, zoals klimmen, die nu liever onderdaks de zaal ingaan? Of is het apparaat bepalend? Balsporten en schietsporten. De eigen bal komt dan altijd eerst: voetbal heeft niks met basketbal. Voetbal tegenover de restsporten. Of de expressie bepaalt de soort: dans- en vechtsporten. En vechtdansen dan? Denksporters lijken het denkvermogen voor zich op te eisen en tot een schaakbord te herleiden. Wat denkt de volleybalstrateeg daarvan? Steeds nieuwe sportcombinaties gooien elke indeling van sportdisciplines overhoop. Duo-en triatlon zijn nog maar de voorlopers. Schaakboksen wordt populair. Wat doet acrogym met parcours? Met dit soort discussies over het indelen van sporten kom je op café een heel eind in de nacht. 

Er rest een simpele tweedeling: de drukke sporten tegenover de kalme sporten. Drukke sporten heersen in arena’s, met regels en scheidsrechters, tegenstanders en lawaai, spandoeken en tifo’s, onfortuinlijk inzakkende opblaasbogen, oeverloos commentaar en analyses, blinkende sponsors, rangschikkingen, praatprogramma’s en camera’s, geschetter en getwitter, een podium en vooral publiek, zoveel mogelijk publiek. De drukte-industrie van de schreeuw-om-aandacht-sporten. 

 

Skitrekken in Lapland moet zowat de eenzaamste van de kalme sporten zijn. Op een starend groepje elanden op een bergkam na

Niets van dit alles in de kalme sporten. Het ruisen van wind en het ritme van de eigen adem. Lawaai bestaat vooral uit vloeken op jezelf bij gebrek aan tegenstrever. Geen deskundigen om je heen en slechts één regel: trek uw plan. De eigen inspanning als enige uitspatting. De eenzaamheid van de afstandloper, Allan Sillitoe schreef het al in zijn bestseller uit 1959. Skitrekken in Lapland moet zowat de eenzaamste van de kalme sporten zijn. Op een starend groepje elanden op een bergkam na.

Zes uur in de ochtend, klaarlicht en slecht geslapen na een nacht vol collectief slaaplawaai. Er breekt drukte en chaos uit in de hut. De nauwe beddenbakken van twee verdiepingen komen krakend tot leven. Stoppelbaarden bereiden een brij van in lauw water gedrenkte granen terwijl anderen hun sokken en schoenen weer aantrekken (reservesokken dienen enkel voor noodgevallen, wanneer een sneeuwbrug het zou begeven). Muffe slaapzakken hangen in de weg, terwijl lagen kledij weer aangesleurd en -geritst worden in de enge en overvolle ruimte tussen tafel en kachel. Emmers water  worden aangezeuld uit het meer. Handschoenen en mutsen geraken tijdelijk zoek in de drukte van het vertrek. Rugzakken en sledes moeten bepakt, ski’s aangeklikt, terwijl kaarten, kompassen en GPS-toestellen nog over de ontbijttafel met drinkflessen gespreid worden. Overleg over routes, afstanden, te mijden hindernissen en het te verwachten weer. Ze kunnen best druk zijn, de kalme sporten.

 

Sporta-magazine is een uitgave van Sporta-federatie, die deel uitmaakt van de Sporta-groep.